Eldri ökumenn

	Almennt eru eldri ökumenn öruggir og varkárir, en með aldrinum verða ýmsar breytingar á líkamsstarfseminni sem hafa áhrif á ökuhæfni. Til dæmis fer sjónin versnandi eftir fertugt. Þegar við nálgumst sextugt fer viðbragð að lengjast og hreyfingar að hægjast. Einnig daprast heyrnin og sjúkdómar verða algengari.

Sjónin er lykillinn að öruggum akstri Um 85% af þeim upplýsingum sem við þurfum til að keyra skynjum við með augunum. Ef við sjáum illa, eigum við erfiðara með að sjá umferðarmerki, greina akreinar og átta okkur á akstursleiðum við gatnamót. Þetta veldur miklu óöryggi hjá eldri ökumanni. Því er mikilvægt að láta mæla sjónina reglulega.

Einföld þumalfingursregla er að ef við sjáum ekki bílnúmer skírt í meira en 20 metra fjarlægð þurfum við gleraugu eða sterkari gleraugu en við höfðum. Ef við sjáum bílnúmer í 40 metra fjarlægð er sjónin nokkuð skýr.

Með aldrinum dofnar sjónin okkar þannig að það verður erfiðara með að greina hluti frá bakgrunni þeirra. Þetta á sérstaklega við í lélegu skyggni, s.s. þoku og snjókomu. Augað á einnig erfiðara með að skynja mismunandi litatóna sem gerir okkur erfiðara fyrir að greina á milli hluta sem ekki hafa skýra liti. Á sama tíma dofnar þrívíddarskynjun okkar og því verður erfiðara að meta fjarlægðir. Þetta eykur hættuna á röngu mati á fjarlægðum, t.d. þegar verið er að taka vinstri beygju eða skipta um akreinar.

Auk þess verða breytingar á augunum sem leiða til þess að sjónsviðið þrengist og erfiðara verður að greina umferð sem kemur að okkur frá hlið, bæði akandi, hjólandi og gangandi.

Birtan erfið

Með aldrinum á augað erfiðara með aðlaga sig að breyttum birtuskilyrðum og verður vandasamara að aka bæði í mikilli birtu og í myrkri. Ökumaður á fimmtugsaldri þarf allt að 4 sinnum meiri birtu til að keyra en tvítugur ökumaður - og um sextugt þarf 10 sinnum meiri birtu.

Blönduð birta skapar einnig vandræði, s.s. þegar ekið er af upplýstu svæði yfir á óupplýst svæði og þegar mætt er bíl í myrkri, því sjónin er lengur að venjast myrkrinu aftur.

Viðbrögð verða hægari

Það verður erfiðara að snúa sér við í sætinu til að bakka, sjá fyrir aftan sig og nota speglana rétt. Algengasta slys hjá eldri ökumönnum, eða um þriðjungur slysa, er þegar þeir bakka. 

Slys í vinstri beygjum eru algengari hjá eldri ökumönnum en þeim ungu. Viðbrögð verða hægari og því meiri hætta á lenda í vandræðum þegar hraðinn er mikill. 

Heyrnin dofnar og því ekki alveg víst að við tökum eftir öðrum bílum, heyrum ekki í sírenu neyðarbíla og jafnvel ekki ef ökumaður flautar á okkur.

Hvað er til ráða?

Forvarnahúsið hvetur eldri ökumenn til að aka hægar svo þeir hafi nægan tíma til að bregðast við. Einnig er ráðlagt að aka leiðir sem ökumaðurinn þekkir vel og þar sem umferð er lítil. Forðist vinstri beygjur og að bakka. Akið á þeim tíma dags sem umferðin er minnst.

Ráðlegt er að nota sólgleraugu í mikilli birtu. Í myrkri skal forðast að horfa í bílljósin sem á móti koma og frekar horfa í vegkantinn hægra megin á veginum. Ef hægt er að komast hjá því að aka í myrkri er það ráðlagt.

Mikilvægt er að rúður séu hreinar og óskemmdar. Notið ökuljósin alltaf og munið að gefa stefnuljós tímanlega áður en beygt er. Perur í aðalljósum dofna gjarnan með tímanum og því æskilegt að skipta reglulega um þær.

Sjúkdómar

Finni ökumenn fyrir því að sjúkdómur geri þeim erfiðara fyrir að aka, ættu þeir að hafa samband við lækni og fá hann til að meta hvort heppilegt sé að aka meðan hann gengur yfir.

Þeir sjúkdómar sem valdið geta hættu í umferðinni eru m.a.:

• Öldrunarsjúkdómar 
• Alzheimer
• Vöðvasjúkdómar 
• Öndunarsjúkdómar 
• Augnsjúkdómar 
• Ýmsar sýkingar 
• Hjartasjúkdómar 
• Flogaveiki

Þessir sjúkdómar geta haft áhrif á minnið, sjónina, athyglina, viðbragðið, og mat á aðstæðum. Spurðu lækninn þinn hvort lyfin hafi áhrif á akstur.